:: wikimiki.org ::

Frederic Joliot-Curie

Frederic Joliot-Curie

Jean Frédéric Joliot-Curie, początkowo Jean Frédéric Joliot (ur. 19 marca 1900 w Paryżu, zm. 14 sierpnia 1958 w Paryżu) - francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii. Ukończył Ecole de Physique et Chimie w Paryżu i w 1925 zaczął pracować jako asystent Marii Skłodowskiej-Curie w Instytucie Radowym. W 1926 roku poślubił jej córkę, Irène Curie. Wraz z żoną odkrył zjawisko tworzenia par elektron-pozyton z fotonów; w 1934 wspólnie odkryli i badali zjawisko sztucznej promieniotwórczości. Za te odkrycia zostali wspólnie uhonorowani Nagrodą Nobla z chemii w 1935. Później w Collège de France pracował nad reakcją łańcuchową i kontrolowaną reakcją nuklearną z użyciem radu i ciężkiej wody. Po inwazji hitlerowskich Niemiec udało mu się wyniki swoich badań przemycić do Anglii. Brał czynny udział we francuskim ruchu oporu. Po wojnie rozpoczął pracę we francuskim ośrodku badań jądrowych w Orsay, następnie został dyrektorem ośrodka. Był komunistą, członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej od 1942. W 1950 odsunięty od prac w Orsay, pracował jednak dalej w Collège de France, a po śmierci żony w 1956 objął katedrę fizyki na Sorbonie. Członek wielu prestiżowych towarzystw naukowych, odznaczony francuską Legią Honorową. Od 1954 był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk. Joliot-Curie, Frédéric Joliot-Curie, Frédéric ja:フレデリック・ジョリオ＝キュリー

19 marca

- imieniny: Aleksandra, Bogdan, Józef, Leontyn i Sybilla
- Kościół katolicki - uroczystość św. Józefa

- 1542 - Jan Zamoyski, polski szlachcic, magnat, hetman wielki koronny, kanclerz wielki koronny (zm. 1605)
- 1721 - Tobias Smollett, angielski pisarz (zm. 1771)
- 1779 - Józef Dwernicki, polski generał (zm. 1857)
- 1813 - David Livingstone, szkocki podróżnik (zm. 1873)
- 1844 - Minna Canth, fińska pisarka (zm. 1897)
- 1849 - Alfred von Tirpitz, niemiecki admirał i polityk (zm. 1930)
- 1873 - Max Reger, niemiecki kompozytor (zm. 1916)
- 1877 - Franz Fischer, niemiecki chemik (zm. 1947)
- 1882 - Aleksander Skrzyński, polski polityk (zm. 1931)
- 1899 - Aksel Sandemose, norweski pisarz (zm. 1965)
- 1900 - Frédéric Joliot-Curie, francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (zm. 1958)
- 1905 - Albert Speer, jeden z przywódców III Rzeszy, architekt (zm. 1981)
- 1906 - Adolf Eichmann, nazistowski funkcjonariusz (zm. 1962)
- 1909 - Elżbieta Zawacka, kurierka AK, cichociemna
- 1910 - Józef Wolski, polski historyk
- 1912 - Adolf Galland, niemiecki pilot (zm. 1996)
- 1917 - Dinu Lipatti, rumuński pianista i kompozytor (zm. 1950)
- 1937 - Egon Krenz, enerdowski działacz państwowy, sekretarz SED
- 1943 - Mario Monti, włoski polityk, komisarz Unii Europejskiej
- 1947 - Glenn Close, amerykańska aktorka
- 1950 - Wiktor Żwikiewicz, polski pisarz science fiction
- 1952 - Joseph John Urusemal, mikronezyjski polityk, prezydent Mikronezji
- 1955 - Bruce Willis, amerykański aktor

- 1238 - Henryk I Brodaty, książę wrocławski z Piastów śląskich (ur. pomiędzy 1165 a 1170)
- 1286 - Aleksander III, król Szkocji (ur. 1241)
- 1687 - René-Robert Cavelier de La Salle, francuski podróżnik (ur. 1643)
- 1721 - Klemens XI, papież (ur. 1649)
- 1885 - Władysław Niegolewski, polski polityk liberalny, prawnik, powstaniec (ur. 1819)
- 1887 - Józef Ignacy Kraszewski, polski pisarz i historyk (ur. 1812)
- 1906 - Kosta Chetagurow, osetyjski poeta (ur. 1859)
- 1917 - Edward Romuald Bogusławski, polski historyk słowiańszczyzny, publicysta (ur. 1848)
- 1930 - Arthur Balfour, brytyjski polityk (ur. 1848)
- 1965 - Gheorghe Gheorghiu-Dej, rumuński polityk i komunistyczny przywódca państwowy (ur. 1901)
- 1987 - Louis de Broglie, książę, francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (ur. 1892)
- 1997 - Willem de Kooning, amerykański malarz holenderskiego pochodzenia (ur. 1904)
- 2004 - Zygmunt Kubiak, polski filolog klasyczny, krytyk literacki i tłumacz (ur. 1929)

- 1919 - Gdańsk został ogłoszony Wolnym Miastem Gdańskiem.
- 1938 - Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Litwą.
- 1965 - Jacek Kuroń i Karol Modzelewski ogłosili list otwarty skierowany do działaczy partyjnych i młodzieży ZMS.
- 1968 - I sekretarz PZPR Władysław Gomułka wygłosił antysyjonistyczne przemówienie.
- 1981 - Milicja i SB brutalnie interweniowały wobec delegatów Solidarności podczas sesji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy (tzw. prowokacja bydgoska), co spowodowało gotowość strajkową w całym kraju.

- 1227 - Grzegorz IX został wybrany na papieża.
- 1611 - W Moskwie doszło do wybuchu powstania zbrojnego kierowanego przez kupca Kuźmę Minina i księcia Dymitra Pożarskiego przeciwko polskiej załodze Kremla. Polacy zostali wyparci z Moskwy.
- 1865 - Wojna secesyjna: rozpoczęła się bitwa pod Bentonville.
- 1937 - Papież Pius XI w encyklice Divini Redemptoris potępił antyreligijny charakter komunizmu.
- 1944 - II wojna światowa: w związku z próbami wycofania się z wojny przez Węgry Niemcy zajęły ten kraj.
- 1958 - Utworzono Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne (poprzednika Parlamentu Europejskiego), organ opiniodawczy Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG) z siedzibą w Strasburgu. marca 19 ko:3월 19일 ja:3月19日 simple:March 19 th:19 มีนาคม

1900

- 1900 ko:1900년 ms:1900 ja:1900年 simple:1900 th:พ.ศ. 2443

Paryż

Paryż (fr. Paris) - stolica i największa aglomeracja miejska Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju, a także Europy. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez miliony turystów. W granicach administracyjnych Paryża zamieszkuje ponad 2 mln osób (wg spisu ludności z 1999 było to 2 125 246), ale w całym zespole miejskim już ponad 11 mln (w 1999 paryskie aire urbaine zamieszkiwało 11 174 743 osób). Stanowi tym samym największą aglomerację miejską Unii Europejskiej). Paryż, który stanowi osobny departament o numerze 75, jest jednocześnie stolicą regionu administracyjnego Île-de-France. Oprócz departamentu paryskiego w jego skład wchodzą departamenty: Essonne (91), Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93), Seine-et-Marne (77), Val-de-Marne (94), Val-d'Oise (95) oraz Yvelines (78). Miasto ma układ koncentryczny z rozchodzącymi się gwiaździście bulwarami. Jego oś stanowi wcięta dolina Sekwany, która dzieli Paryż na dwie części: prawobrzeżną (północną) Rive Droite oraz lewobrzeżną (południową) Rive Gauche.

Historia

dolina dolina Historyczne jądro Paryża stanowi wyspa Île de la Cité na Sekwanie, na której położony jest m.in. Palais de Justice oraz katedra Notre-Dame de Paris. Jest ona połączona z mniejszą wyspą Île Saint-Louis, gdzie znaleźć można XVII i XVIII-wieczne kamienice. Paryż był pierwotnie osadą celtycką, głównym ośrodkiem plemienia Paryzjów (łac. Parisii), którzy zasiedlili Île de la Cité w III wieku p.n.e. W 52 r. n.e. przybyli tu Rzymianie. Miasto znane jest wówczas pod nazwą Lutetia Parisiorum, gdzie Lutetia oznacza podmokłe miejsce. Niedługo później miasto zaczęło się rozwijać na lewym brzegu Sekwany (dzisiejsza Dzielnica Łacińska). Powoli coraz częściej używano jedynie nazwy Paris i tak zostało do dzisiaj. Przez cały okres starożytności Paryż był mało znaczącą osadą i pozostawał w cieniu takich miast jak Lyon czy Bordeaux. Rozwój miasta datuje się od XIII-XIV wieku z małej osady. W XIV wieku Paryż miał około 250 tys. mieszkańców, pod koniec XVIII wieku 0,5 mln, około roku 1835 1 mln, a w roku 1900 2,9 mln. Rzymianie władali miastem aż do 508, kiedy to Chlodwig, król Franków, założyciel dynastii Merowingów uczynił go swoją stolicą. Najazdy wikingów w VIII wieku zmusiły mieszkańców do postawienia fortecy. Mimo to 28 marca 845 miasto zostało złupione przez wikingów. Słabość karolińskich królów Francji doprowadziła do wzrostu potęgi książąt Paryża. W 987 królem Francji obrany został Hugo Kapet. W XI wieku miasto rozbudowuje się silnie na prawym brzegu. W XII i XIII wieku, a zwłaszcza za rządów Filipa II miasto przeżywa gwałtowny rozwój. Powstaje pierwsza forteca Luwru oraz ważniejsze paryskie kościoły, w tym katedra Notre Dame. Kilka szkół na lewym brzegu zostaje połączone - tak powstał znany paryski uniwersytet Sorbona. Miasto świetnie prosperuje jako ośrodek handlu oraz centrum naukowe, przerwane jedynie przez epidemię Czarnej Śmierci. Król Ludwik XIV przenosi rezydencję królewską z Paryża do pobliskiego Wersalu. 14 lipca 1789 wybuchła rewolucja francuska, którą zapoczątkowało zdobycie paryskiego więzienia Bastylii. W roku 1870 wojna francusko-pruska zakończyła się oblężeniem Paryża. Pod koniec XIX wieku Paryż przeżywa okres rozkwitu zwany La Belle Époque. Wówczas to powstaje symbol miasta - wieża Eiffla (1889). W roku 1900 w Paryżu organizowana jest Olimpiada, ponownie organizowan jest w również w roku 1924

Geografia

1924 1924

Rozwój demograficzny

Zespół miejski Paryża Uwaga: zasięg obszaru metropolitalnego Paryża, wyznaczany przez francuski urząd statystyczny INSEE, zmienia się z roku na rok; dane historyczne są szacunkowe i oparte są na podstawie danych z różnych źródeł Ludność Paryża w latach 1801-1999

Atrakcje turystyczne Paryża

INSEE INSEE INSEE W Paryżu znajduje się wiele zabytków z różnych epok, dzieł sztuki, budowli architektonicznych, muzeów, uczelni oraz instytucji o znaczeniu międzynarodowym. Paryż to również światowe centrum mody.

Zabytkowe budowle

- Wieża Eiffla (La tour Eiffel)
- Katedra Notre-Dame
- Łuk Triumfalny w Paryżu (L'Arc de Triomphe) - pomnik upamiętniające francuskie zwycięstwa
- Bazylika Sacré-Coeur
- budynki Sorbony
- Les Invalides - muzeum i mauzoleum francuskich żołnierzy, także miejsce pochówku Napoleona
- Panteon - kościół, gdzie pochowani są francuscy bohaterowie narodowi
- Conciergerie - dawne więzienie
- Sainte-Chapelle - XIII-wieczna gotycka kaplica pałacowa
- Opera w Paryżu
- wzgórze Montmartre z bazyliką Sacre-Coeur
- Hotel Lambert

Muzea:

- Luwr (Le Musée du Louvre) - jedno z największych muzeów sztuki na świecie, w jej zbiorach znajduje się m.in. Mona Lisa oraz Wenus z Milo
- Musée d'Orsay - muzeum sztuki w budynku dawnego dworca kolejowego, zbiory malarstwa impresjonistycznego,
- Centre Georges Pompidou- muzeum sztuki współczesnej oraz centrum kultury, znany ze względu na swoją ciekawą architekturę z rurami na zewnątrz budynku,
- muzeum Auguste'a Rodina - kolekcja rzeźb tego znanego francuskiego rzeźbiarza,
- Muzeum Montparnasse - zbiory komuny artystycznej ze wzgórza Montparnasse,
- Musée Cluny - muzeum sztuki średniowiecznej.

Znane ulice i dzielnice

- Champs-Élysées - najbardziej znana ulica Paryża,
- Montmartre - dzielnica bohemy artystycznej,
- Dzielnica Łacińska
- Rue de Rivoli - ulica handlowa
- Place de la Concorde
- Place de la Bastille - miejsce, gdzie stała Bastylia
- Montparnasse
- Les Halles
- Le Marais
- La Défense - największa w Europie dzielnica biznesowa i skupisko szklanych wieżowców

Cmentarze

- Pere Lachaise
- Cimetière de Montmartre
- Cimetière de Montparnasse
- Passy
- Katakumby Paryża

Parki

- Lasek Buloński (Bois de Boulogne)
- Vincennes (Jardin de Vincennes)
- Ogród Luksemburski (Jardin du Luxembourg)
- Pole Marsowe (Champ-de-Mars)

Inne

- Disneyland pod Paryżem
- Park Asterixa pod Paryżem

Edukacja

Paryskie uczelnie to :
- Uniwerystet Sorbona założony w roku 1150
- College de France
- Uniwersytet Denisa Diderot
- Instytut Nauk Politycznych

Zobacz też:

- Porty lotnicze Paryża: Charles de Gaulle i Orly
- Letnie Igrzyska Olimpijskie: 1900 i 1924. ---- Istnieją też dwie miejscowości w Polsce o nazwie Paryż:
- Paryż (powiat namysłowski)
- Paryż (powiat żniński)

Linki zewnętrzne

- [http://www.paris.fr/ Strona domowa miasta (fr., ang.)]
- [http://www.earth-photography.com/Countries/France/Paris_photos.html Galeria zdjęć]
- [http://terragalleria.com/europe/france/paris Zdjęcia Paryża na Terra]
- [http://maps.google.com/maps?q=paris,+france&spn=0.131836,0.176468&t=k&hl=pl Zdjęcia satelitarne Paryża na Google'u]
- [http://www.zacharz.com/paris/polski.htm Galeria zdjęć robionych z Wieży Eiffla] ! als:Paris (Stadt) ko:파리 시 ko:파리 (도시) ja:パリ simple:Paris th:ปารีส

1958

- 1958 ko:1958년 ja:1958年 nb:1958 simple:1958 th:พ.ศ. 2501

Francja

Francja, Republika Francuska (France, République Française) – państwo położone w Europie Zachodniej, członek założyciel Unii Europejskiej. Graniczy z Hiszpanią, Andorą, Monako, Włochami, Szwajcarią, Niemcami, Luksemburgiem i Belgią.

Ustrój polityczny

Zobacz więcej: Ustrój polityczny Francji
- Prezydenci Francji

Podział administracyjny

Zobacz więcej: Podział administracyjny Francji Francja, jej część metropolitalna dzieli się na 22 regiony i 96 departamentów. Ponadto wyróżnia się departamenty i terytoria zamorskie oraz zamorskie zbiorowości terytorialne. Poniżej przedstawione są jednostki najwyższego szczebla podziału administracyjnego. Więcej informacji na temat jednostek podziału administracyjnego wraz z danymi statystycznymi znajduje się w artykule: Regiony administracyjne i departamenty Francji.

Regiony administracyjne

- Alzacja
- Akwitania
- Burgundia
- Bretania
- Centralny
- Dolna Normandia
- Franche-Comté
- Górna Normandia
- Île-de-France
- Korsyka
- Kraj Loary
- Langwedocja-Roussillon
- Limousin
- Lotaryngia
- Midi-Pyrénées
- Nord-Pas-de-Calais
- Owernia
- Pikardia
- Poitou-Charentes
- Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe
- Rodan-Alpy
- Szampania-Ardeny Obecny podział na departamenty jest kontynuacją podziału administracyjnego sprzed rewolucji francuskiej - do 1790 obecne departamenty nazywane były prowincjami. Po II wojnie światowej okazało się, że jednostki te są zbyt słabe. Dlatego w latach 70. XX wieku stworzono dodatkowy szczebel administracji tzw. regions des programmes, składające się z kilku departamentów. Ich zadaniem jest koordynacja polityki regionalnej. Francja ma rozbudowany system administracji swoich terytoriów zamorskich (DOM-TOM).

Departamenty zamorskie

- Gujana Francuska
- Gwadelupa
- Martynika
- Reunion

Zbiorowości zamorskie

- Majotta
- Polinezja Francuska
- Wallis i Futuna
- Nowa Kaledonia

Pozostałe

- Francuskie Terytoria Południowe
- Saint-Pierre i Miquelon

Geografia

Saint-Pierre i Miquelon
- Całkowita granica lądowa: 2 892,4 km
- w tym z:
- Andorą - 60 km,
- Belgią - 620 km,
- Hiszpanią - 623 km,
- Luksemburgiem - 73 km,
- Monako - 4,4 km,
- Niemcami - 451 km,
- Szwajcarią - 573 km,
- Włochami - 488 km,
- Długość wybrzeża: 3 427 km
- Zobacz: Wybrzeże Lazurowe (Riwiera Francuska), Côte d'Améthyste, Côte d'Argent, Côte de Jade, Côte d'Amour, Côte Sauvage, Côte d'Emeraude, Côte d'Albâtre.
- Najwyższy punkt: Mont Blanc 4 808 m n.p.m.
- Najniższy punkt: delta Rodanu 2 m p.p.m.
- Większe miasta: Paryż, Marsylia, Lyon, Tuluza, Bordeaux, Strasburg, Lille, Nicea
- Język urzędowy: francuski,
- Inne języki w użyciu: bretoński, prowansalski, baskijski, korsykański, flamandzki

Historia

Zobacz więcej: Historia Francji Zobacz też: Francuskie imperium kolonialne

Gospodarka

Zobacz więcej: Gospodarka Francji

Demografia

Zobacz więcej: Demografia Francji Demografia Francji] Demografia Francji]

Język

Językiem urzędowym we Francji jest francuski, posługuje się nim znaczna większość mieszkańców tego kraju, jednak poza nim istnieje wiele języków regionalnych:
- prowansalski - językiem tym (obecnie uważanym za dialekt francuskiego) posługuje się około 2 mln ludzi w południowej Francji ( Prowansja, Delfinat, Langwedocja)
- bretoński - mówi nim zaledwie 1/3 z 1,5 milionowej populacji Bretończyków zamieszkujących płw. Bretoński w zachodniej Francji
- alzacki - dialekt języka niemieckiego, posługują się nim germańscy Alzatczycy zamieszkujący Alzację we wschodniej Francji
- baskijski - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy Basków zamieszkujących prowincję Bearn
- kataloński - posługuje się nim kilkadziesiąt tysięcy Katalończyków zamieszkujących prowincję Roussillion w południowej Francji, przy granicy z Hiszpanią
- arabski - posługuje się nim około 3 mln imigrantów z Afryki Północnej, gł. w większych miastach oraz na lazurowym wybrzeżu
- flamandzki - mówi nim kilkadziesiąt tysięcy ludzi pochodzenia niderlandzkiego, zamieszkujących północną Francję (obszar Calais i Artois)

Kultura

Zobacz więcej: Kultura Francji
- Literatura francuska
- Malarstwo francuskie
- Muzyka francuska
- Kino francuskie
- Aktorki francuskie
- Francuska kuchnia

Zobacz też:

- Georges Haussmann
- Gwizjusze
- władcy Francji
- francuskie kolonie w Ameryce Północnej
- zamki nad Loarą

Piłka Nożna

Inne :

! Kategoria:NATO Kategoria:Państwa członkowskie Unii Europejskiej als:Frankreich zh-min-nan:Hoat-kok ko:프랑스 ms:Perancis ja:フランス simple:France th:ประเทศฝรั่งเศส fiu-vro:Prantsusmaa

1925

- 1925 ko:1925년 ja:1925年 nb:1925 simple:1925 th:พ.ศ. 2468

Maria Skłodowska-Curie

Maria Skłodowska-Curie (ur. 7 listopada 1867 r. w Warszawie - zm. 4 lipca 1934 r. w klinice Sallanches), wybitna uczona urodzona w Polsce, większość życia i kariery naukowej spędziła we Francji. Zajmowała się badaniami z zakresu fizyki i chemii. Do jej największych dokonań należą: opracowanie teorii promieniotwórczości, technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych oraz odkrycie dwóch nowych pierwiastków: radu i polonu. Pod jej osobistym kierunkiem prowadzono też pierwsze w świecie badania nad leczeniem raka za pomocą promieniotwórczości. Była prekursorem nowej gałęzi chemii - radiochemii. Dwukrotnie wyróżniona Nagrodą Nobla za osiągnięcia naukowe. Po raz pierwszy w roku 1903 z fizyki wraz z mężem Piotrem Curie za badania nad odkrytym przez Antoine Henri Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości, a drugi raz w roku 1911 z chemii za wydzielenie czystego radu. Pochodziła z rodziny pieczętującej się herbem Dołęga.

Studia na Sorbonie

W Paryżu, w 1891 Maria zdała jako pierwsza kobieta w historii egzaminy wstępne na wydział fizyki i chemii Sorbony. W dzień studiowała a wieczorami pracowała jako korepetytorka z trudem zarabiając na utrzymanie. W 1893 roku uzyskała licencjat z fizyki i zaczęła pracować jako laborantka w przemysłowym laboratorium zakładów Lippmana. W tym czasie dalej studiowała na Sorbonie uzyskując drugi licencjat z matematyki w 1894.

Rad i polon

Również w 1894 roku poznała swojego męża Pierra Curie, który był w tym czasie doktorantem w laboratorium Becquerela. Po zrobieniu doktoratu przez Pierra, Maria poślubiła go w 1895. Pierre zarekomendował Marię Becquerelowi, który zaproponował jej podjęcie studiów doktoranckich pod jego opieką. Becquerel zaproponował jej pozornie mało atrakcyjny i pracochłonny temat zbadania dlaczego radioaktywność niektórych rodzajów rudy uranowej jest znacznie wyższa niż wynika to z udziału w niej czystego uranu. Maria, początkowo z pomocą młodego chemika robiącego licencjat - A. Debierne rozpoczęła pracochłonną pracę rozdzielania rudy uranowej na pojedyncze związki chemiczne i poszukiwanie związku powodującego jej wysoką radioaktywność. A. Debierne szybko się zniechęcił do tej pracy i zastąpił go w tym sam Pierre Curie. Badania te, po czterech latach żmudnej pracy doprowadziły do odkrycia najpierw polonu a następnie dużo bardziej radioaktywnego radu a także do wyjaśnienia prawdopodobnych przyczyn zjawiska radioaktywności jako efektu rozpadu jąder atomów. W 1903 roku Maria jako pierwsza kobieta w historii otrzymała tytuł doktora fizyki i w tym samym roku przyznano jej też nagrodę Nobla.

Laboratorium w Sorbonie

Po otrzymaniu nagrody Nobla Maria i Pierre stali się nagle bardzo sławni. Pierrowi władze Sorbony przyznały stanowisko profesora i zezwoliły na założenie własnego laboratorium, w którym Maria została kierownikiem badań. W tym też czasie urodziła swoje dwie córki Ewę i Irenę. 19 kwietnia 1906 roku Pierre zginął przejechany przez konny wóz ciężarowy. Maria straciła towarzysza życia i pracy. 13 maja tego samego roku Rada Wydziałowa postanowiła utrzymać katedrę, stworzoną dla Pierra Curie, i powierzyła ją Marii wraz z pełnią władzy nad laboratorium. Umożliwiło to wyjście Marii z cienia. Stała się w ten sposób pierwszą kobietą - profesorem Sorbony

Instytut Radowy

W 1911 dostała swoją drugą nagrodę Nobla, dzięki której przekonała rząd Francji do przeznaczenia środków na budowę niezależnego Instytutu Radowego, który został zbudowany w 1914 i w którym prowadzono badania z zakresu chemii, fizyki i medycyny. Instytut ten stał się "kuźnią" noblistów - wyszło z niego jeszcze czterech laureatów Nobla w tym córka Marii - Irene Joliot-Curie i jej zięć Fryderyk Joliot.

I wojna światowa

W czasie I wojny światowej Maria została szefem wojskowej komórki medycznej, która zajmowała się organizowaniem polowych stacji rentgenograficznych - które w sumie obsłużyły ponad 3 miliony przypadków urazów wśród francuskich żołnierzy.

Czasy powojenne

Po wojnie uczona nadal szefowała Instytutowi Radowemu w Paryżu i jednocześnie jeździła po świecie, gdzie pomagała poprzez swoją fundację zakładać medyczne instytuty leczenia chorób nowotworowych. W 1932 z pomocą prezydenta Mościckiego jeden z takich instytutów został założony w Warszawie. Jego pierwszym szefem została siostra Marii - Bronisława - ta sama, która kiedyś ściągnęła Marię do Paryża. Maria Skłodowska-Curie zmarła 4 lipca 1934 w klinice Sallanches pod Paryżem na białaczkę spowodowaną najprawdopodobniej silnym napromieniowaniem. W roku 1995 Maria została pierwszą kobietą pochowaną pod kopułą paryskiego Panteonu w uznaniu jej zasług.

Najważniejsza literatura

- F. Giroud, Maria Skłodowska-Curie, Warszawa 1987 (cykl: Biografie Sławnych Ludzi)

Linki zewnętrzne

- [http://www.ptchem.lodz.pl/pl/muzeum.html Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie]
- [http://www.nobel.se/chemistry/laureates/1911/ Strona internetowa Komitetu Noblowskiego]
- [http://www.umcs.lublin.pl/ Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie]
- [http://www.coi.waw.pl/ Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie] Skłodowska-Curie Maria Skłodowska-Curie Maria Skłodowska-Curie Maria Skłodowska-Curie Maria ko:마리 퀴리 ja:マリ・キュリー th:มารี กูรี

1926

- 1926 ko:1926년 ja:1926年 nb:1926 simple:1926

Elektron

Ta strona dotyczy cząstki elementarnej.
Stop metali o tej samej nazwie
przedstawia strona elektron (stop).

Elektron, negaton – trwała cząstka elementarna będąca jednym z elementów atomu. Elektrony w atomach najczęściej pojawiają się na usytuowanych wokół jądra obszarach zwanych powłokami elektronowymi. Ujemny ładunek elektryczny elektronów zobojętnia dodatni ładunek zawarty w jądrze. Elektrony mogą występować w stanie wolnym (np. w przewodniku), co znaczy, że mają zdolność swobodnego ruchu wewnątrz jego objętości. Jeżeli elektrony po przyłożeniu napięcia elektrycznego zaczną się poruszać w uporządkowany sposób, to pojawi się prąd elektryczny. Elektron ma ładunek elektryczny równy e = -1,6021917(70) x 10^-19C (ujemny ładunek elektryczny elementarny) i masę spoczynkową m_e≈9,10938 x 10^-31kg. Elektron w klasyfikacji cząstek subatomowych jest zaliczany do leptonów. Elektron wchodzi w interakcje z innymi leptonami poprzez oddziaływania elektromagnetyczne i słabe. Elektron ma spin (fizyka) 1/2, jest więc zaliczany do fermionów i podlega statystyce Fermiego-Diraca. Wszystkie elektrony są całkowicie nierozróżnialne. Aby całkowicie opisać elektron, wystarczy podać jego stan kwantowy. W Modelu Standardowym elektron jest cząstką elementarną pierwszej generacji i tworzy dublet z neutrinem elektronowym. Antycząstką elektronu, tj. odpowiadającą elektronowi cząstką antymaterii, jest antyelektron, zwany krócej pozytonem (a często również elektronem dodatnim). Jeżeli spotka się elektron z antyelektronem dochodzi do anihilacji, w wyniku której ginie elektron i pozyton, a powstają dwa fotony promieniowania gamma (γ) o energii 0,511 MeV. Podczas zderzenia fotonu gamma o takiej lub większej energii może zajść zjawisko odwrotne: kwant gamma zostaje pochłonięty, a pojawia się pozyton i elektron. Elektrony mogą swobodnie poruszać się w próżni, co jest wykorzystywane w próżniowych lampach elektronowych. W innych środowiskach (np. powietrzu) ich ruch jest hamowany, bo przyłączają się do atomów substancji tworząc jony ujemne. W gazach szybko poruszające się elektrony mogą wywołać wzbudzenie atomu lub jego jonizację, a w konsekwencji emisję fotonów. Zjawisko to w przyrodzie jest przyczyną zorzy polarnej, zaś w technice znalazło zastosowanie w lampach wyładowczych (np. lampy jarzeniowe, tzw. świetlówki). Elektrony mogą być emitowane z jąder atomowych – nazywane są wówczas promieniowaniem beta (β) a przemiana jądrowa rozpad beta minus. Wyemitowane cząstki beta mają bardzo dużą energię i zdolność jonizacji materii. Zgodnie z teorią fal materii elektron może być postrzegany jako odpowiadająca mu fala materii. Może ona podlegać dyfrakcji i interferencji na przeszkodach. Ze względu na długość fali, znacznie mniejszą od długości fali świetlnej, elektrony nadają się doskonale jako czynnik przenoszący informację w mikroskopach. Mikroskop, w którym odpowiednikiem światła są elektrony, nazywa się mikroskopem elektronowym. Zjawiska zachodzące z udziałem elektronów zwykle należą do mechaniki kwantowej i jako takie podlegają zasadzie nieoznaczoności Heisenberga. Praktycznym efektem jest tutaj tunelowanie elektronów wykorzystywane w układach półprzewodnikowych oraz skaningowym mikroskopie tunelowym, ale także wiele innych własności i zjawisk jak ferromagnetyzm, nadprzewodnictwo, ciepło właściwe ciał stałych itp. Elektron został odkryty jako porcja ładunku w elektrochemii przez George Johnstone Stoney. Jako cząstka posiadająca ładunek ujemny oraz masę elektron został zaobserwowany w roku 1897 przez J.J. Thomsona podczas badania własności promieniowania katodowego. kategoria:cząstki elementarne Kategoria:Elektryczność ko:전자 ja:電子 simple:Electron th:อิเล็กตรอน

Pozyton

Pozyton, pozytron, antyelektron – elementarna cząstka antymaterii oznaczana symbolem e⁺, będąca antycząstką elektronu – należy do grupy leptonów. Jej ładunek elektryczny jest równy +1 (jednostce ładunku elementarnego), masa jest równa masie elektronu. Spin pozytonu jest połówkowy. Podczas anihilacji elektronu z pozytonem wydzielane są dwa kwanty gamma. Antyelektrony powstają przede wszystkim przy promieniowaniu beta plus, podczas zamiany protonu na neutron lub reakcji kreacji cząstka-antycząstka. Ich istnienie zostało przewidziane teoretycznie w roku 1928 przez Paula Diraca, a potwierdzone doświadczalnie cztery lata później w roku 1932 przez Carla Andersona. kategoria:cząstki elementarne ko:양전자 ja:陽電子

Foton

Foton jest to czastką elementarną nie posiadającą ładunku elektrycznego ani momentu magnetycznego, o masie spoczynkowej równej zero

m_0 = 0

, liczbie spinowej

s = 1

(fotony są zatem bozonami). Fotony są nośnikami oddziaływań elektromagnetycznych. W fizyce foton oznacza (φοτος, znaczy światło - gr) kwant pola elektromagnetycznego, np. widzialnego światła. W mechanice kwantowej pole elektromagnetyczne zachowuje się jak zbiór cząstek (fotonów). Światło jest z kwantowego punktu widzenia dużym strumieniem fotonów. Bardzo czułe instrumenty optyczne w astronomii potrafią rejestrować pojedyncze fotony. W zależności od energii fotonów przenoszone przez nie promieniowanie ma inną nazwę. I tak mówi się (poczynając od najwyższej energii fotonu) o promieniowaniu gamma, rentgenowskim (promieniowaniu X), ultrafiolecie, promieniowaniu (świetle) widzialnym, promieniowaniu podczerwonym (podczerwieni), mikrofalach, falach radiowych (promieniowaniu radiowym), mikropulsacjach. Jednak z fizycznego punktu widzenia wszystkie te rodzaje promieniowania mają jednakową naturę. W próżni fotony poruszają się z prędkością światła. Nie trafiając na żadne przeszkody mogą przebyć wiele miliardów lat świetlnych. Zobacz także: Dualizm korpuskularno-falowy, Elektrodynamika kwantowa, Oddziaływanie elektromagnetyczne, Kwant energii Kategoria:Optyka kategoria:cząstki elementarne ko:광자 ja:光子 simple:Photon

Radioaktywność

Radioaktywność - to emisja dużych dawek energii na skutek rozpadu niestabilnych jąder atomowych, występujących w izotopach promieniotwórczych. Energia ta jest emitowana w postaci cząstek alfa (jądra He), cząstek beta (wysokoenergetyczne elektrony) oraz w postaci promieniowania gamma (promieniowanie elektromagnetyczne o bardzo dużej energii). Na skutek tradycyjnej radioaktywności niestabilne izotopy przechodzą w stabilniejsze, nie dochodzi jednak przy tym do całkowitego rozpadu jądra. Szczególny rodzaj promieniotwórczości występuje przy reakcji jądrowej, do której zdolne są izotopy promieniotwórcze rozpadające się z wydzieleniem neutronów. W tym przypadku oprócz emisji cząstek alfa, beta i promieniowania gamma dochodzi też do emisji neutronów i rozpadu niestabilnego jądra na dwa mniejsze. Zjawisko to jest wykorzystywane w bombach atomowych i reaktorach jądrowych. Emisja wysokoenergetycznego promieniowania powoduje "wybijanie" elektronów z atomów (zjawisko tzw. jonizacji), które zostały poddane działaniu tego promieniowania. Promieniowanie to ma szkodliwy wpływ na organizm ludzki. Pochłonięcie jego dużej dawki powoduje zwykle chorobę popromienną.

Historia odkrycia radioaktywności

Francuski fizyk Henri Becquerel, który badał zjawisko fosforescencjii, przypadkowo włożył do swojego fartucha laboratoryjnego próbkę soli uranowej oraz nie wywołaną kliszę filmową. Klisza i próbka soli były przechowywane w ten sposób przez kilka dni, po czym Becquerel przypomniał sobie o kliszy i ją wywołał. Okazało, że prześwietliła się, ale tylko tam gdzie stykała się z próbką soli. Zainteresowany tym zjawiskiem Becquerel przetestował działanie innych soli o własnościach fosforescencyjnych na klisze filmowe i zauważył, że tylko niektóre sole uranu powodują to zjawisko, tak więc zjawisko prześwietlania klisz okazało się nie związane z samą fosforescencją. Becquerel zaczął studiować to zagadnienie głębiej, starając się dociec przyczyn tego zjawiska. Jego badania dowiodły, że źródłem nowego promieniowania nie jest tylko sól uranu lecz każdy związek chemiczny zawierający wystarczającą ilość uranu oraz uran metaliczny. Becquerel zbadał naturę tego promieniowania i doszedł do wniosku, że jest to promieniowanie elektromagnetyczne o zbliżonej charakterystyce do promieni X (dziś wiemy, że jest to błędna interpretacja). Udało mu się także znaleźć ilościowe zależności między mocą tego promieniowania a zawartością uranu w próbce. W przypadku jednej z posiadanych przez Becquerela rud uranu zależność ta jednak nie była z jakichś powodów spełniona. Zadanie wyjaśnienia tego problemu Becquerel powierzył Marii Curie w ramach jej pracy doktorskiej. Maria, ze swoim mężem Piotrem, podjęła żmudne badania polegające na rozłożeniu rudy uranowej na pojedyncze związki chemiczne. Maria odkryła przy tym nowy pierwiastek rad, który był wielokrotnie bardziej radioaktywny od uranu. Wyodrębnienie tego pierwiastka umożliwiło dokładniejsze zbadanie zależności ilościowych emisji energii od zawartości pierwiastka promieniotwórczego w próbce, odkrycie że radioaktywność to w istocie trzy różne rodzaje promieniowania oraz odkrycie zjawiska przemiany jednego pierwiastka w drugi (radu w polon) na skutek radioaktywności. W tym samym mniej więcej czasie zjawiskiem radioaktywności zainteresował się Ernest Rutherford, odkrywca jądra atomu. Rutherford dostał próbkę czystego uranu od Becquerela, rozłożył ją na poszczególne izotopy i równolegle z badaniami Marii Curie odkrył prawdziwą naturę promieniotwórczości. Najważniejszym dokonaniem Rutherforda w tej dziedzinie było ustalenie że promieniowanie alfa to strumień jonów He²⁺, co wytłumaczyło przejście radu w polon jako zjawisko odrywania się dwóch protonów z jądra radu. Jednostką radioaktywności w systemie SI jest Bekerel (Bq).

Zobacz też

- źródła radioaktywności.

Linki zewnętrzne

- Komunikat Państwowej Agencji Atomistyki o w sprawie sytuacji radiacyjnej Polski - http://www.paa.gov.pl/radiacja.php
- Regulacje prawne dotyczące atomistyki - http://www.paa.gov.pl/regulacje.htm
- Strona poświęcona zagrożeniom atomistyki - http://www.atominfo.org/
- Raport dotyczący ochrony radiologicznej Polski - http://pupil.ifpan.edu.pl/~postepy/zjazdy/Torun2001/Lada.pdf. Kategoria:Fizyka jądrowa ja:放射能

Nagroda Nobla w dziedzinie chemii

Nagrody Nobla w dziedzinie chemii:
- 2005 — Yves Chauvin, Robert H. Grubbs, Richard R. Schrock :za badania mechanizmu reakcji metatezy olefin
- 2004 — Aaron Ciechanover, Avram Hershko, Irwin Rose :za odkrycie roli ubikwityn w degradacji białek w organizmie
- 2003 — Peter Agre, Roderick MacKinnon :za badania kanałów w błonach komórkowych
- 2002 — Kurt Wüthrich, John B. Fenn, Koichi Tanaka :za badania białek
- 2001 — William S. Knowles, Ryōji Noyori, K. Barry Sharpless :za prace nad katalizą asymetryczną
- 2000 — Alan J. Heeger, Alan G. MacDiarmid, Hideki Shirakawa :za odkrycie i badania nad polimerami przewodzącymi
- 1999 — Ahmed H. Zewail :za badania nad przejściowymi stanami reakcji chemicznych przy użyciu spektroskopii femtosekundowej
- 1998 — Walter Kohn, John A. Pople
- 1997 — Paul D. Boyer, John E. Walker, Jens C. Skou
- 1996 — Robert F. Curl Jr., Sir Harold W. Kroto, Richard E. Smalley :za odkrycie fulerenów nowej odmiany węgla (obok grafitu i diamentu) w 1985
- 1995 — Paul J. Crutzen, Mario J. Molina, F. Sherwood Rowland :za badania reakcji zachodzących w atmosferze (m.in. procesy destrukcji warstwy ozonowej)
- 1994 — George A. Olah
- 1993 — Kary B. Mullis, Michael Smith :za metody ukierunkowanej mutagenezy i reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR)
- 1992 — Rudolph A. Marcus
- 1991 — Richard R. Ernst
- 1990 — Elias James Corey
- 1989 — Sidney Altman, Thomas R. Cech :za odkrycie katalitycznych właściwości RNA
- 1988 — Johann Deisenhofer, Robert Huber, Hartmut Michel
- 1987 — Donald J. Cram, Jean-Marie Lehn, Charles J. Pedersen
- 1986 — Dudley R. Herschbach, Yuan T. Lee, John C. Polanyi
- 1985 — Herbert A. Hauptman, Jerome Karle
- 1984 — Robert Bruce Merrifield
- 1983 — Henry Taube
- 1982 — Aaron Klug
- 1981 — Kenichi Fukui, Roald Hoffmann
- 1980 — Paul Berg, Walter Gilbert, Frederick Sanger
- 1979 — Herbert C. Brown, Georg Wittig
- 1978 — Peter D. Mitchell
- 1977 — Ilia Prigogine
- 1976 — William N. Lipscomb
- 1975 — John Warcup Cornforth, Vladimir Prelog
- 1974 — Paul J. Flory
- 1973 — Ernst Otto Fischer, Geoffrey Wilkinson :za badania związków metaloorganicznych
- 1972 — Christian B. Anfinsen, Stanford Moore, William H. Stein
- 1971 — Gerhard Herzberg
- 1970 — Luis F. Leloir
- 1969 — Derek H. R. Barton, Odd Hassel
- 1968 — Lars Onsager
- 1967 — Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish, George Porter
- 1966 — Robert S. Mulliken
- 1965 — Robert Burns Woodward
- 1964 — Dorothy Crowfoot Hodgkin :za ustalenie budowy ważnych substancji biochemicznych (m.in. penicyliny i witaminy B12)
- 1963 — Karl Ziegler, Giulio Natta :za badania dotyczące polimerów i zastosowanie związków metaloorganicznych w polimeryzacji
- 1962 — Max Ferdinand Perutz, John Cowdery Kendrew
- 1961 — Melvin Calvin
- 1960 — Willard Frank Libby :za metodę C-14 określania wieku obiektów (datowanie radiowęglowe);
- 1959 — Jaroslav Heyrovsky
- 1958 — Frederick Sanger :za badania struktury białek, w szczególności insuliny
- 1957 — Lord Alexander R. Todd
- 1956 — Sir Cyril Norman Hinshelwood, Nikołaj Siemionow
- 1955 — Vincent du Vigneaud
- 1954 — Linus Carl Pauling
- 1953 — Hermann Staudinger
- 1952 — Archer John Martin, Richard Laurence Synge
- 1951 — Edwin Mattison McMillan, Glenn Theodore Seaborg
- 1950 — Otto Paul Hermann Diels, Kurt Alder
- 1949 — William Francis Giauque
- 1948 — Arne Wilhelm Kaurin Tiselius
- 1947 — Sir Robert Robinson
- 1946 — James Batcheller Sumner, John Howard Northrop, Wendell Meredith Stanley
- 1945 — Artturi Ilmari Virtanen
- 1944 — Otto Hahn :za odkrycie zjawiska rozszczepienia jądra atomowego
- 1943 — George de Hevesy
- 1939 — Adolf Friedrich Johann Butenandt, Leopold Stephen Ruźička
- 1938 — Richard Kuhn
- 1937 — Walter Norman Haworth, Paul Karrer
- 1936 — Petrus (Peter) Josephus Wilhelmus Debye
- 1935 — Frédéric Joliot, Irene Joliot-Curie
- 1934 — Harold Clayton Urey :za odkrycie deuteru
- 1932 — Irving Langmuir
- 1931 — Carl Bosch, Friedrich Bergius
- 1930 — Hans Fischer
- 1929 — Arthur Harden, Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin
- 1928 — Adolf Otto Reinhold Windaus
- 1927 — Heinrich Otto Wieland
- 1926 — Theodor Svedberg
- 1925 — Richard Adolf Zsigmondy
- 1923 — Fritz Pregl
- 1922 — Francis William Aston
- 1921 — Frederick Soddy
- 1920 — Walther Hermann Nernst
- 1918 — Fritz Haber
- 1915 — Richard Martin Willstätter
- 1914 — Theodore William Richards
- 1913 — Alfred Werner
- 1912 — Victor Grignard, Paul Sabatier
- 1911 — Maria Skłodowska-Curie :za odkrycie pierwiasta radu
- 1910 — Otto Wallach
- 1909 — Wilhelm Ostwald
- 1908 — Ernest Rutherford
- 1907 — Eduard Buchner
- 1906 — Henri Moissan
- 1905 — Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer
- 1904 — Sir William Ramsay
- 1903 — Svante August Arrhenius
- 1902 — Hermann Emil Fischer
- 1901 — Jacobus Henricus van't Hoff

Zobacz też

- chemia, przegląd zagadnień z zakresu chemii,
- Znani chemicy,
- Nagroda Banku Szwecji w dziedzinie ekonomii
- noty biograficzne
- skarbnica Wikipedii

Linki zewnętrzne

- [http://www.nobel.se/ Strona internetowa Komitetu Noblowskiego] Kategoria:Chemia Kategoria:Tablice
- zh-min-nan:Nobel Hòa-ha̍k Chióng ja:ノーベル化学賞

1942

- 1942 ko:1942년 ms:1942 ja:1942年 simple:1942 th:พ.ศ. 2485

1956

- 1956 ko:1956년 ja:1956年 simple:1956 th:พ.ศ. 2499

Legia Honorowa

Legia Honorowa (fr. Légion d'honneur) - najwyższe odznaczenie wręczane w imieniu Rządu Francuskiego. Legia wręczana jest zarówno cywilom, jak i wojskowym, kobietom i mężczyznom, także cudzoziemcom, za szczególne osiągnięcia w życiu wojskowym i cywilnym. Motto orderu to Honneur et Patrie (fr., "Honor i Ojczyzna"). Order został ustanowiony przez Napoleona 19 maja 1802 r. Order składa się z następującym klas: # Krzyż Wielki (Grands Croix) # Oficer Wyższy (Grands Officier) # Komandor (Commandeur) # Oficer (Officier) # Kawaler (Chevalier)

Linki

- http://www.legiondhonneur.fr - strona związana z orderem, w jęz. francuskim i angielskim
- http://www.defense.gouv.fr/actualites/dossier/d29/honneur.htm - strona w jęz. francuskim Kategoria:Odznaczenia wojskowe Kategoria:Odznaczenia cywilne ja:レジオンドヌール勲章

1954

- 1954 ko:1954년 ms:1954 ja:1954年 simple:1954 th:พ.ศ. 2497

Polska Akademia Nauk

Polska Akademia Nauk (PAN) to państwowa instytucja naukowa będąca z jednej strony korporacją najwybitniejszych polskich uczonych, na wzór Francuskiej Akademii Nauk, a z drugiej - siecią wspólnie zarządzanych państwowych instytutów naukowych, których celem jest prowadzenie badań naukowych o możliwie najwyższym poziomie naukowym.

Historia PAN

Polska Akademia Nauk powstała w 1951 roku na I. Kongresie Polskiej Nauki, z połączenia Polskiej Akademii Umiejętności (istniejącej od 1896 roku) oraz Warszawskiego i Krakowskiego Towarzystwa Naukowego. Początkowo była tylko korporacją uczonych, jednak w 1960 roku została przekształcona w rządową instytucję centralną, sprawującą ogólną pieczę nad nauką w Polsce i zarządzającą siecią instytutów. W 1990 roku PAN straciła status instytucji rządowej, stając się ponownie zarówno korporacją uczonych i siecią instytutów. Funkcję sprawowania kontroli nad nauką na poziomie rządu przejął Komitet Badań Naukowych.

PAN jako korporacja uczonych

Jako korporacja uczonych PAN skupia w swoim składzie najwybitniejszych polskich uczonych, którzy noszą tytuły członków rzeczywistych,. Ich liczba jest ograniczona do 350. Istnieją także członkowie korespendenci. Członkostwo w korporacji jest dożywotnie. Prawo zgłaszania kandydatów na członków korespondentów mają członkowie rzeczywiści oraz rady naukowe uczelni wyższych i instytutów PAN. Członkowie rzeczywiści są, w miarę zwalniania miejsc, wybierani spośród członków korespondentów przez wszystkich członków rzeczywistych. Członkami rzeczywistymi i korespondentami PAN są nie tylko polscy uczeni, ale także liczna grupa uczonych zagranicznych (ok. 30% składu). Członkowie rzeczywiści i krajowi członkowie korespondenci tworzą zgromadzenie ogólne PAN, które wybiera prezesa, prezydium, szefów wydziałów tematycznych, komitetów normalizacyjno-nazewniczych oraz akceptuje przewodniczących oddziałów terenowych.

PAN jako sieć instytutów

Polska Akademia Nauk to także sieć kilkudziesięciu instytutów naukowych. Instytuty te podlegają formalnie szefom wydziałów tematycznych PAN-u i są finansowane bezpośrednio przez Komitet Badań Naukowych. Instytuty zatrudniają ok. 2000 pracowników naukowych, a ich koszty utrzymania stanowią ok. 1/3 kosztów budżetu państwa na badania (0,5%). Instytuty nie kształcą studentów na poziomie podstawowym, ale prowadzą studia doktoranckie - większość z nich ma prawo nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego. Głównym zadaniem instytutów jest prowadzenie badań podstawowych na najwyższym poziomie światowym. Wiele placówek PAN-u wykonuje zadania naukowe dające wymierne korzyści.

Współpraca z zagranicą

Struktura PAN

Kancelaria PAN

Oddziały PAN

- Oddział PAN w Gdańsku
- Oddział PAN w Katowicach
- Oddział PAN w Krakowie
- Oddział PAN w Lublinie
- Oddział PAN w Łodzi
- Oddział PAN w Poznaniu
- Oddział PAN we Wrocławiu

Placówki naukowe PAN

Wydział Nauk Społecznych

- Instytut Archeologii i Etnologii PAN
- Instytut Badań Literackich PAN
- Instytut Filozofii i Socjologii PAN
- Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN
- Instytut Historii Nauki PAN
- Instytut Języka Polskiego PAN
- Instytut Nauk Ekonomicznych PAN
- Instytut Nauk Prawnych PAN
- Instytut Psychologii PAN
- Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN
- Instytut Slawistyki PAN
- Instytut Studiów Politycznych PAN
- Instytut Sztuki PAN
- Zakład Archeologii Śródziemnomorskiej PAN
- Zakład Badań Narodowościowych PAN (w likwidacji od 26 marca 2004)
- Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN
- Centrum Badań Przedsiębiorczości i Zarządzania PAN
- Zakład Badań Statystyczno-Ekonomicznych PAN-GUS

Komitety Wydziału Nauk Społecznych

Frederic Joliot-Curie

19 marca

1900

Paryż

Historia

Geografia

Rozwój demograficzny

Atrakcje turystyczne Paryża

Zabytkowe budowle

Muzea:

Znane ulice i dzielnice

Cmentarze

Parki

Inne

Edukacja

Zobacz też:

Linki zewnętrzne

1958

Francja

Ustrój polityczny

Podział administracyjny

Regiony administracyjne

Departamenty zamorskie

Zbiorowości zamorskie

Pozostałe

Geografia

Historia

Gospodarka

Demografia

Język

Kultura

Zobacz też:

Piłka Nożna

Inne :

1925

Maria Skłodowska-Curie

Studia na Sorbonie

Rad i polon

Laboratorium w Sorbonie

Instytut Radowy

I wojna światowa

Czasy powojenne

Najważniejsza literatura

Linki zewnętrzne

1926

Elektron

Pozyton

Foton

Radioaktywność

Historia odkrycia radioaktywności

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Nagroda Nobla w dziedzinie chemii

Zobacz też

Linki zewnętrzne

1942

1956

Legia Honorowa

Linki

1954

Polska Akademia Nauk

Historia PAN

PAN jako korporacja uczonych

PAN jako sieć instytutów

Współpraca z zagranicą

Struktura PAN

Kancelaria PAN

Oddziały PAN

Placówki naukowe PAN

Wydział Nauk Społecznych

Komitety Wydziału Nauk Społecznych

Wydział Nauk Biologicznych

Komitety Wydziału Nauk Biologicznych

Wydział Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych

Komitety Wydziału Nauk Matematycznych, Fizycznych i Chemicznych

Wydział Nauk Techniczych

Komitety Wydziału Nauk Techniczych

Wydział Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych

Komitety Wydziału Nauk Rolniczych, Leśnych i Weterynaryjnych

Wydział Nauk Medycznych